Biography

Doctor Sadiq Fitrat Nashenas

Based on “Fame in Anonymity”, “The Innocent Suspect”, “‌Melodies of Nashenas”
 and interviews with Dr. Nashenas
By Manizha Naderi, Manager of Shahmama Publishings
Holland, August 24, 2020
Translated by: Ramin Raheel

Nashenas, born “Sadiq” on 28th of January 1935, belongs to a spiritual Habibi family of Kandahar. His ancestry goes back to Habibullah Akhundzada son of Babur Khan Kakar who had settled in Kandahar migrating from Zhob Kakar’s area in the 18th century. His father, Mohammad Rafeeq, was educated in Arabic and English languages, and served dedicatedly in various training and economic sectors of his country.

Sadiq had four sisters, three of whom passed away in early childhood. His early childhood in Kandahar was not so glamorous, though it was rich with mother’s love and care. He started his primary education in the Shalimar School in Kandahar. His father was appointed by the National Bank of Karachi (under British India) in 1940. In late 1941 or early ’42 his family also moved with him. They lived there for five years. While resettling, he learned the Urdu language. He was 10-year old when his only brother Habib Rahman and later on three other sisters were born to shape a traditional Afghan family.

His father took Sadiq to Delhi where this young man was introduced to a different world. On one hand being away from the graces of his mother was bothering him, on another he found the solace in listening to the magical Hindi music. This familiarized him with the original harmonies of the East.

Young Sadiq had the privilege of meeting one of the giants of the world of Indian politics at the time, Dr. Zakir Hussain (President of India: 1967-68). He started school in “Jama’a -e-Miliah”, located at the bank of the Jamuna River in an area named Okhla. He learned Farsi, Urdu and calligraphy from celebrated and beloved Dr. Hussain. Undoubted, the educational atmosphere of that land has had profound influence on his personal, social and artistic life. Hot Indian weather and strict parenting of his father made his longing for his mother’s love and care even more intense.

As fate would have it, Sadiq’s father arranges with his friend Ibrahim Bata to admit him in Christian Convent School in Pune city. He learned advanced Urdu and Hindi. The mild climate of that beautiful city was also quite pleasant for him. After 13 months, Sadiq accompanied his father to Karachi, and then to Chaman, Quetta, Peshawar and Kashmir as his business was picking up.

While staying for a year in Chaman/Baluchistan, students were celebrating the establishment of their school. Kids were used tables as drums while Sadiq sang. This news reaches the principal’s office. Sadiq is asked to come to the office. Thinking that he would get punished, he decides to deny that he was singing. On the contrary, he finds that school appreciates his talents and encourages him to perform. He writes a few quick lines in tune and sings it, for which he receives a medal and five volumes of religious texts.

In 1948 he returns to his homeland along with his father and is admitted to the Habibia High School in 8th grade. In Kabul, their financial hardships would increase day by day as Sadiq pays more attention to spiritual and ethical aspects of his life. As a young man, Sadiq learns about foundations of literature and works of Classic Farsi and Pashtu literature pioneers and greats. Something his father also liked and admired. He also gravitates towards Poetry, acting and music and participates in school functions where he receives further praises and encouragement.

Although not quite aware of his full potential, internally, Sadiq’s conscience and psyche, wanted to chart his own course and path. With his creative soul and pride, he sought to create his individual identity separate from the tradition-imposed identities.

Political stresses that the name “Habibi” carried often interfered with his life. He found himself deserving a name that reflected his personality. At the age of 16, when he was deep in these thoughts, he discovered the definition of his identity and conscience in the word “Fitrat”. He officially declared this name at the end of his speech during a visit to their school by honorable Maiwandwal. Or, this fraction from his family name could have been a reaction to a letter from his cousin Mahmoud Habibi from France in which he called Sadiq’s singing a hateful stain in the name of Habibi family that will never be cleaned off. His father who was caught by surprise by his decision accepted his son’s choice.

Meanwhile, his father was a serious and principled man who saw himself as the final decision maker on all family affairs. The life of his children could only be shaped by his visions for them, which obviously bothered Sadiq. On the contrast, his mother was more benevolent and treated him with affection. She must have felt that there is a hidden talent in her son that needs to be nourished and encouraged to come out and flourish.

The first step he took to achieve the goal of revealing his artistic potential was in the form of finding a job. His first job was writing articles in Urdu and broadcasting it on the radio. This became a regular job where he worked as announcer for the Urdu language broadcast. He rendered some translation works as well.

While working in radio, he met with some of the most famous and great music talents of the time. Among them were Ustad Rahim Bakhsh, Ustad Breshna, Ustad Khyal and the like. He also partook in mini-dramas and acting. But music was his true calling and always gravitated towards it. He would often sing songs of K. L. Saigal with a blend of his own zest and passion.

As a keepsake of Ustad Breshna’s, his used his harmonious to practice music away from the ears and eyes of his strict-rigid father. In 1953, after performing for Ustad Yaqob Qasemi he was granted the privilege of showcasing his singing talents and produces four songs by the year’s end. Still, trying to stay covert, uses pseudonyms like “Beebak”, “Parwaz”, and “Rast Nehad” to record and broadcast in radio.

His first songs were in Pashtu and later under the pseudonym “Nashenas” he recorded songs in Farsi.

An unexpected reaction from the manager of the radio broadcasting services Abdul-Ghafar was quite shocking. He told him, “Will you be offended if I ask you not to ever sing in radio again?!” and continues to tell him about the unpleasant feedback from listeners in their phone calls to the station.

Depressed and despaired, but the words of his mother telling him, “Do not worry, poets, writers, singers and artists are not born with their talents. They’ve strived through struggles and hard work, encountered obstacles till they reached the summit of greatness“” echoes in his head and makes him determined to be courageous.

Sadiq Fitrat, in addition to practicing playing instruments and singing, worked on composing songs. This time when he steps into the radio station to present his song, it is accepted after thorough review. When his name is asked, he says: Nashenas (Anonyme) in 1954. Mehdi Habib the technical manager of the radio gives him the good news as to how well “Nashenas” music has been received and Ustad Zaland suggested he should sing another song for recording. Therefore, Nashenas takes his first step towards climbing the summit of success.

Four years passes and his father who is in love with the voice and songs of Nashenas still has no clue that the singer indeed is his son. From then on, Nashenas becomes a household name and all over Afghanistan has his fans listening to him across the country.

On 18th of Asad 1353 or 9 August 1973 he marries Fauzia Naseri. They have two sons, Amjad and Arshad and a daughter named Lema, and all have been living in London, UK since 1991.

Education, Work and other Sojourns by Sadiq Fitrat Nashenas:

1955-59 – College of Law and Political Science (Economics Major), University of Kabul. At the time an independent Economics department did not exist;

1959-60 – Job at Ministry of Trade and Commerce (fewer than 4 months);

1960 – At the behest of Ustad Benawa (President of the State-run Radio) appointed as chief of foreign programs department of radio;

1962-66- Travelled to Moscow to major in linguistics and Russian language;

1966- Military service. (6 months training, and 6 months as Sergeant) in reserves, Kabul;

1967-70- To achieve his doctorate in Pashtu language travelled to the ex-USSR. Thesis was mysticism and Sufism in Rahman Baba’s poetry;

1971- Starts work at Historical and Encyclopedia Association in Kabul where castaways and those awaiting their firing from government jobs are assigned;

Late 1971 thru early 1973 – At the recommendation of King Zaher travels to India to learn music. At Bharatiya Kala Kendra school of music learns classical music;

1973- President of the Baihaqi Publishing; The beginning of crisis in the life of Nashenas.

1978- President of the Radio;

1979- President of Literature and Music of Radio;

1980- Member of the Art and Literature of Afghanistan Radio;

1985- October 1989- Second Cultural Secretary at Moscow Embassy. Often worked as translator in Ambassador’s meetings with other delegations. Worked as an editor-in-chief of the embassy’s bulletins once Enayat Madani left;

1989- Officially became part of ministry of Culture and Information. He was offered the job of Deputy minister which he refused.

Artistic achievements and publications about Nashenas

Overall, produced more than 270 Farsi songs, over 100 Pashtu and more than 30 Urdu. Among them, 150 of his Farsi songs, more than 80 Pashtu and 15 of or more of his Urdu songs are his own compositions.

Dedicated works to Nashenas

Half a Century with Melodies of Nashenas, with cooperation and efforts of Nashenas. Published in 2017

Fame in Anonymity. Author: Saboor Siasang, Canada. February 2019, Shahmama Publishings, Holland. Second Publishing by the Amiri Publishing Centre, Kabul.

The Innocent Suspect, Compiled by Saboor Siasang. March, 2020. Shahmama Publishing, Holland.

Melodies of Nashenas. Through efforts by Manizha Naderi. April 2020, Holland.

In the Margins of the book “Fame in Anonymity”, by Dr. Enayatullah Shahrani. First published in Kabul. 2nd Publishing by Shahmama Publishings, Holland, August 2020

Encounters with Politicians and Authorities of Afghanistan

Despite his distaste for politics and precautions not to get involved, Nashenas was the prime target of his artistic fame and success. This always got the attention of politicians and authorities, where some wanted to personally or politically utilize his talents and fame. Those encounters and experiences albeit, bitter are evident in his interviews when he reminisces about them.

Zahir Shah, in 1970

Prime Minister Maiwandwal: Meets him once when he was a school student and last time after he resigned as prime minister.

Doctor Abdul Rahim Nawin (Minister of Culture and Information) 1973. The most crises filled time in the life Nashenas was when he returns from Soviet Union. Becomes Baihaqi Publishing president. Nawin proposes publishing of a book where Nashenas sees no merits or essence in it and hence refusing the task. This is the starts strain of relationship between the two.

President Daud: He summons Nashenas, Ahmad Zahir and Ahmad Wali to compose the national anthem. Another controversy was when Daud wanted to send Nashenas off to Peshawar for a concert in celebration of Afghanistan’s independence. Nashenas refuses to go since he did not want to become the face of such politically motivated events. This angers Daud and results in Nashenas being transferred to Nangarhar as chief of a local newspaper. He refuses that job as well and is being banned by the mass media.

Noor Mohammad Taraki, July 1978.

Hafizullah Amin. He describes his personality very Hitler like.

Babrak Karmal. Meets him three times. Twice because of ideologically-driven behavior they do not even greet each other.

Dr. Najib. Has several encounters with him. At times uses his “Khad-ist” (Communist Regime’s Secret Intelligence/Police that served to finding and eliminating the perceived enemies of the regime) trickery he would prevent him from being able to sell his house and later forces him to accept the job at the Afghan Embassy in Moscow. One dreadful event that will never be forgotten or forgiven by Nashenas. While in the airport, during Najib's return to Kaul, Najib approaches Nashenas along with a KGB operator and his entourage and force him to accept the job of serving as envoy of negotiations with Pir Gilani of Mujahideen to Pakistan or London. To the bitter end Nashenas does not accept this humiliating offer to serve as representative of KGB to negotiate with Mujahideen.

Other Life Events

On October 8 1990, along with his family, Nashenas leaves his homeland through Jalalabad for Pakistan. There, he resides in Islamabad. Since he was well known in Peshawar and Quetta, soon he got the attention of a lot of people including Pakistani intelligence service or ISI. Since he had a distaste for politics of any kind, he refused to cooperate in any way with them and instead focused his work on promoting his music. This is evident in his numerous appearances in Pakistani TV channels and interview at that time.

September 26 1991, England accepts his asylum application and he moves to England with his family. From then on, he focuses on his cultural and artistic endeavors by performing in concerts in Europe, Australia and United States.

Doctor Nashenas with his magical voice and perineal music is beloved by his fellow countrymen and women. In addition to his magnanimous name in music, he is also known as one of the founders of the cultural revolution of Afghanistan. All this is due to his steadfastness and rejection of injustice and forgery of entitlements in the history of Afghanistan. Nashenas in the two latest books (compiled by Saboor Siasang) along with historical testimony of Professor Abdulhai Habibi (his father’s paternal cousin), reveals secrets of the forgery of “Puta-Khazana” or the Secret Treasure. According to Nashenas, undoubtedly, this was because of the interference and ideas of Mohammad Gul Momand imposed on Habibi.

The creation of the book was imposed on Ustad Habibi, at the behest of Sardar Hashim (Prime Minister), Sardar Naim (Education Minister) and Shah Mahmoud (Head of the Military) during the reign of Zahir Shah. Abdulhai Habibi, along with Amin Khogyani, Abul Raof Bainawa, Abdul Shakur Rashad and possibly others, started their initial works on the book. In 1940 Puta-Khazana was published as a historical document of the Pashtu literature that was allegedly found to be written by a Mohammad Hotak. The government of Afghanistan highly promoted it as a legitimate piece of evidence regarding the Pashtu literature.

The book is comprised of 51 poets (all with unknown origins and no literary works) of whom six are female. The first poet of this so-called literature is someone named “Amir Kurur” who allegedly lived 1200 years ago. Thousands of copies of this book got published and imposed on school curriculum as a legitimate evidence of ancient Pashtu literature.

After earning his doctorate in Pashtu language, Doctor Fitrat Nashenas, starts questioning the originality and validity of Puta-Khazana. So, he goes to question Ustad Abdulhai Habibi to inquire and investigate the language of the book that seems contradictory to the logic. The first question is the type of language in the first poem “Za Yem zmaray par day naray la ma attal neshta” is very modern and recent type of Pashtu which contradicts the date and period of the alleged book and poem.

Eventually, Ustad Abdulhai Habibi gives up and reveals the truth behind the forgery of the book. He tells him that the government of the time (of Zahir Shah) compelled him and his fellow academics to create a forged historical document to prove that Pashtu literature and language is archaeologically much older than its real history. He also tells Dr. Nashenas that because of impossibility of government still being in power, he cannot reveal the truth. He makes Nashenas promise to tell the truth after he dies so the people may forgive him and clear his name.

Even though in the early days after the Puta-Khazana was published, a famed Pashtun researcher in Peshawar, late Qalandar Momand wrote several researched and evidenced based articles regarding the fake and forged origins of Putta-Khazana. The publishers and advocates of the book did not provide any counter-evidence or rebuttal to Puta-Khazana Fel-Mizan (which was the bulk of Puta-Khazana and written in Pashtu.) Though, it did result in Mr. Momand being persona non-grata and his books forbidden from publishing or distribution inside Afghanistan. But today, (2019-20), opinions of Doctor Nashenas has angered many and are out to accuse and insult him.

Just calling Puta-Khazana has been a sensitive subject and some (Ismail Yon and followers of School of Mohammad Gul Momand) have equated the book to Qur’an. We can surmise from that way of thinking that they have neither read a page of Qur’an or Puta-Khazana. In response, Dr. Nashenas only has his to say to the advocates of forgery and idiocy:

“We need to know the truth of yesterday to understand today, in order to determine and chart the path for tomorrow the right way! ”

Nashenas has used music and literature in three languages, without accent, to convey his messages of love to his fans. He is the only singer whose more than 90% of his songs has remained in his fans’ memory in 65 years of his artistic life.

Dr. Sadiq Fitrat Nashenas is spending his retirement years alongside his family and friends. He is busy recording songs and composing song, with the hope for the young generation is now helping guide the new generation of artists.

زیستنامهٔ‭ ‬داکتر‭ ‬صادق‭ ‬فطرت‭ ‬ناشناس

رویکردها‭ ‬‮«‬ناشناس‭ ‬ناشناس‭ ‬نیست‮»‬،‭ ‬‮«‬من‭ ‬بیگناهم،‌تو‭ ‬بدگمانی‮»‬،‭ ‬‮«‬نوای‭ ‬ناشناس‮»‬

و‭ ‬تماس‭ ‬مستقیم‭ ‬با‭ ‬داکتر‭ ‬ناشناس

از‭ ‬قلم‭ ‬منیژہ‭ ‬نادری،‭ ‬مسؤول‭ ‬انتشارات‭ ‬شاهمامه

۲۴‭ ‬اگست‭ ‬۲۰۲۰،‭ ‬هالند

در‭ ‬هشتم‭ ‬دلو‭ ‬۱۳۱۳‭ ‬خورشیدی‭/ ‬۲۸‭ ‬جنوری‭ ‬۱۹۳۵‭ ‬مسیحی‭ ‬در‭ ‬دودمان‭ ‬روحانی‭ ‬‮«‬حبیبی‮»‬‭ ‬در‭ ‬قندهار،‭ ‬فرزندی‭ ‬چشم‭ ‬به‭ ‬جهان‭ ‬گشود‭ ‬که‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬‮«‬صادق‮»‬‭ ‬نام‭ ‬گذاشتند‭. ‬شجرهٔ‭ ‬او‭ ‬به‭ ‬حبیب‭ ‬الله‭ ‬خان‭ ‬آخند‭ ‬زاده‭ ‬اولادهٔ‭ ‬بابر‭ ‬خان‭ ‬کاکړ‭ ‬میرسد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬قرن‭ ‬۱۸‭ ‬از‭ ‬منطقهٔ‭ ‬کاکړان‭ ‬ژوب‭ ‬به‭ ‬قندهار‭ ‬آمده‭ ‬بودند‭. ‬پدرش‭ ‬محمد‭ ‬رفیق‭ ‬دانش‭ ‬مروج‭ ‬روزگار‭ ‬را‭ ‬اندوخته‭ ‬و‭ ‬زبانهای‭ ‬عربی،‭ ‬انگلیسی‭ ‬و‭ ‬اردو‭ ‬را‭ ‬آموخته‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬دوایر‭ ‬مختلف‭ ‬آموزشی‭ ‬و‭ ‬اقتصاد‭ ‬کشور‮ ‬‭ ‬مصدر‭ ‬خدمت‭ ‬صادقانه‭ ‬به‭ ‬وطن‭ ‬شده‭ ‬است‭.‬

صادق‭ ‬با‭ ‬چهار‭ ‬خواهر‭ ‬که‮ ‬‭ ‬سه‭ ‬تن‭ ‬شان‭ ‬در‭ ‬کودکی‭ ‬در‭ ‬گذشتند،‭ ‬سالهای‭ ‬نخست‭ ‬زندگی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬آغوش‭ ‬پر‭ ‬مهر‭ ‬و‭ ‬صفای‭ ‬مادر‭ ‬در‭ ‬خانوادهٔ‭ ‬نه‭ ‬چندان‭ ‬ثروتمند‭ ‬در‭ ‬قندهار‭ ‬سپری‭ ‬کرد‭. ‬نخستین‭ ‬سال‭ ‬آموزش‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬مکتب‭ ‬شالیمار‭ ‬قندهار‭ ‬تجربه‭ ‬کرد‭. ‬پدرش‭ ‬در‭ ‬۱۹۴۰‭ ‬در‭ ‬بانک‭ ‬ملی‭ ‬کراچی‭ (‬مربوط‭ ‬هند‭ ‬بریتانیوی‭) ‬مقرر‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬آخر‭ ‬۱۹۴۱‭ ‬یا‭ ‬شاید‭ ‬اوایل‭ ‬۱۹۴۲‭ ‬با‭ ‬خانواده‭ ‬به‭ ‬کراچی‭ ‬رفت‭. ‬حدود‭ ‬پنج‭ ‬سال‭ ‬آنجا‭ ‬ماند‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬زبان‭ ‬اردو‭ ‬آشنایی‭ ‬پیدا‭ ‬کرد‭. ‬ده‭ ‬سال‭ ‬داشت‭ ‬که‭ ‬یگانه‭ ‬برادرش‭ ‬حبیب‭ ‬الرحمان‭ ‬زاده‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬سپس‭ ‬سه‭ ‬خواهر‭ ‬دیگر‭ ‬به‭ ‬دنیا‭ ‬آمدند‭ ‬که‭ ‬کمی‭ ‬یک‭ ‬خانوادهٔ‭ ‬معیاری‭ ‬افغانی‭ ‬را‭ ‬پر‭ ‬ساختند‭.‬

‮ ‬پدر‭ ‬در‭ ‬۱۹۴۶،‭ ‬صادق‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬خود‭ ‬به‭ ‬دهلی‭ ‬برد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نوجوانی‭ ‬با‭ ‬دنیای‭ ‬دیگری‭ ‬آشنایش‭ ‬ساخت‭. ‬از‭ ‬جانبی‭ ‬دوری‭ ‬مادر‭ ‬فرشته‭ ‬خو‭ ‬برای‭ ‬صادق‭ ‬یازده‭ ‬ساله‭ ‬دشوار‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬شاید‭ ‬پناه‭ ‬آن‭ ‬صمیمیت‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬شنیدن‭ ‬موسیقی‭ ‬جادویی‭ ‬هند‭ ‬یافته‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬آن‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬تسلی‭ ‬می‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬آرام‭ ‬آرام‭ ‬ذهن‭ ‬نوجوانش‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬ظرافت‭ ‬های‭ ‬هارمونی‭ ‬اصیل‭ ‬شرق‭ ‬آشنا‭ ‬ساخت‭.‬

صادق‭ ‬نوجوان‭ ‬افتخار‭ ‬تماس‭ ‬مستقیم‭ ‬با‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬بزرگان‭ ‬دنیای‭ ‬سیاست‭ ‬کشور‭ ‬هند،‭ ‬داکتر‭ ‬ذاکر‭ ‬حسین‭ (‬۱۹۶۷‭-‬۱۹۶۸‭ ‬رئیس‭ ‬جمهور‭ ‬هندوستان‭) ‬را‭ ‬داشت‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬آموزشگاه‭ ‬‮«‬جامعهٔ‭ ‬ملیه‮»‬‭ ‬در‭ ‬کنارهٔ‭ ‬دریای‭ ‬جمنا‭ ‬در‭ ‬محلی‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬اوکهلا‭ ‬شامل‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬زبان‭ ‬فارسی،‭ ‬اردو‭ ‬و‭ ‬خوشنویسی‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬شخصیت‭ ‬محبوب‭ ‬هند‭ ‬آموخت‭ ‬و‭ ‬بدون‭ ‬شک‭ ‬جَو‭ ‬آموزشی‭ ‬آن‭ ‬دیار‭ ‬در‭ ‬رشد‭ ‬شخصیت‭ ‬فردی،‭ ‬اجتماعی‭ ‬و‭ ‬هنری‭ ‬اش‭ ‬تأثیر‭ ‬پذیر‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬گرمی‭ ‬هوای‭ ‬دهلی‭ ‬از‭ ‬یکسو،‭ ‬اصول‭ ‬سختگیرانهٔ‭ ‬پدر‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر،‭ ‬دوری‭ ‬و‭ ‬اشتیاق‭ ‬نوازش‭ ‬مادر‭ ‬را‭ ‬شدیدتر‭ ‬میساخت‭.‬

سرنوشت،‭ ‬با‭ ‬مصلحت‭ ‬دوست‭ ‬پدرش‭ ‬ابراهیم‭ ‬باتا،‭ ‬صادق‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬دهلی‭ ‬به‭ ‬شهر‭ ‬‮«‬پونه‮»‬‭ ‬کشانید‭ ‬و‭ ‬شامل‭ ‬Christian Convent School‭ ‬شد‭. ‬زبان‭ ‬اردو‭/‬هندی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬آنجا‭ ‬بیشتر‭ ‬آموخت‭ ‬و‭ ‬هوای‭ ‬معتدل‭ ‬آن‭ ‬شهر‭ ‬زیبا‭ ‬نیز‭ ‬بر‭ ‬طبیعتش‭ ‬سازگار‭ ‬افتاد‭. ‬صادق‭ ‬با‭ ‬گذشت‭ ‬سیزده‭ ‬ماه‭ ‬همراه‭ ‬پدر‭ ‬رهسپار‭ ‬کراچی‭ ‬و‭ ‬سپس‭ ‬چمن،‭ ‬کویته،‭ ‬پشاور‭ ‬و‭ ‬کشمیر‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬تجارت‭ ‬پدر‭ ‬کمی‭ ‬رونق‭ ‬گرفت‭.‬

در‭ ‬یک‭ ‬سال‭ ‬اقامه‭ ‬اش‭ ‬در‭ ‬چمن‭/‬بلوچستان،‭ ‬شاگردان‭ ‬باری‭ ‬سالگرد‭ ‬ایجاد‭ ‬مکتب‭ ‬خویش‭ ‬را‭ ‬جشن‮ ‬‭ ‬می‌گیرند‭. ‬بچه‭ ‬ها‭ ‬روی‭ ‬میز‭ ‬طبله‭ ‬می‌زنند‭ ‬و‭ ‬صادق‭ ‬آواز‭ ‬می‌خواند‭. ‬خبرش‭ ‬به‭ ‬ادارهٔ‭ ‬مکتب‭ ‬می‌رسد‭ ‬و‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬پرسش‭ ‬فرامی‌خوانند‭. ‬صادق‭ ‬که‭ ‬تصور‭ ‬می‌کند‭ ‬سرزنش‭ ‬خواهد‭ ‬شد،‭ ‬تصمیم‭ ‬به‭ ‬انکار‭ ‬می‌گیرد‭ ‬ولی‭ ‬زود‭ ‬درمی‌یابد‭ ‬که‭ ‬مورد‭ ‬تمجید‭ ‬و‭ ‬ستایش‭ ‬قرار‭ ‬گرفته‭ ‬است‭. ‬برای‭ ‬پارچه‭ ‬یی‭ ‬طرز‭ ‬می‌سازد‭ ‬و‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬می‌خواند‭ ‬نخستین‭ ‬هدیه‭ ‬اش‭ ‬مدال‭ ‬بزرگ‭ ‬و‭ ‬پنج‭ ‬جلد‭ ‬رسالهٔ‭ ‬آموزشی‭ ‬دینی‭ ‬می‌باشد‭.‬

‮ ‬در‭ ‬۱۹۴۸‭ ‬با‭ ‬پدر‭ ‬به‭ ‬وطن‭ ‬برمی‌گردد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬۱۹۴۹‭ ‬شامل‭ ‬صنف‭ ‬هشتم‭ ‬لیسهٔ‭ ‬حبیبیه‭ ‬می‌شود‭. ‬در‭ ‬کابل‭ ‬روز‭ ‬به‭ ‬روز‭ ‬مشکل‭ ‬اقتصادی‭ ‬خانواده‭ ‬اش‭ ‬بیشتر‭ ‬میشود‭ ‬ولی‭ ‬صادق‭ ‬به‭ ‬بُعد‭ ‬معنوی‭ ‬زندگی‌اش‭ ‬بیشتر‭ ‬می‭ ‬اندیشد‭. ‬به‭ ‬مرور‭ ‬زمان‭ ‬اساسات‭ ‬ادبیات‭ ‬را‭ ‬می‭ ‬آموزد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نوجوانی‭ ‬با‭ ‬سروده‭ ‬ها‭ ‬و‭ ‬آثار‭ ‬بزرگان‭ ‬ادبیات‭ ‬کلاسیک‭ ‬فارسی‭ ‬و‭ ‬پشتو‭ ‬که‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬پدر‭ ‬ادب‭ ‬دوستش‭ ‬بودند،‭ ‬آشنایی‭ ‬پیدا‭ ‬می‌کند‭. ‬به‭ ‬شعر،‭ ‬موسیقی‭ ‬و‭ ‬تمثیل‭ ‬گرایش‭ ‬یافته‭ ‬و‭ ‬گاهی‭ ‬در‭ ‬برنامه‭ ‬های‭ ‬مکتب‭ ‬سهم‭ ‬میگیرد‭ ‬و‭ ‬تشویق‭ ‬می‌شود‭.‬

روان‭ ‬صادق‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬تمایل‭ ‬به‭ ‬هنر‭ ‬داشت‭ ‬و‭ ‬هنوز‭ ‬نمیدانست‭ ‬که‭ ‬ظرفیت‭ ‬های‭ ‬درونش‭ ‬چه‭ ‬گـُل‭ ‬هایی‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬باغستان‭ ‬را‭ ‬می‭ ‬پروراند،‭ ‬با‭ ‬روح‭ ‬متجسس‭ ‬و‭ ‬غرور‭ ‬فطری‭ ‬اش،‭ ‬در‭ ‬صدد‭ ‬تثبیت‭ ‬هویت‭ ‬فردی‭ ‬خود‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬خواست‭ ‬از‭ ‬وابستگی‭ ‬های‭ ‬سنتی‭ ‬تحمیل‭ ‬شده‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬برهاند‭.‬

آشفتگی‭ ‬های‭ ‬سیاسی‭ ‬که‭ ‬بر‭ ‬نام‭ ‬بلند‭ ‬‮«‬حبیبی‮»‬‭ ‬گره‭ ‬خورده‭ ‬بود،‌‭ ‬گاهی‭ ‬در‭ ‬زندگی‭ ‬اش‭ ‬مزاحمت‭ ‬ایجاد‭ ‬میکرد‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬جانبی‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬سزاوار‭ ‬آن‭ ‬نامی‭ ‬میدانست‭ ‬که‭ ‬تبارز‭ ‬دهندهء‭ ‬شخصیت‭ ‬خودش‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬جوان‭ ‬شانزده‭ ‬ساله‭ ‬یی‭ ‬بیش‭ ‬نبود‭ ‬که‭ ‬تعریف‭ ‬هویت‭ ‬و‭ ‬ضمیرش‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬دو‭ ‬کلمه‭ ‬یافته‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬خویش‭ ‬را‭ ‬صادق‭ ‬‮«‬فطرت‮»‬‭ ‬خواند‭ ‬و‭ ‬شاید‭ ‬نخستین‭ ‬بار‭ ‬این‭ ‬نام‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬ختم‭ ‬خوانش‭ ‬مقاله‭ ‬یی‭ ‬در‭ ‬حضور‭ ‬جاودان‭ ‬یاد‭ ‬میوندوال‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬بازدید‭ ‬از‭ ‬مکتب‭ ‬شان‭ ‬آمده‭ ‬بود،‭ ‬رسمن‭ ‬اعلان‭ ‬نمود‭ ‬و‭ ‬شاید‭ ‬هم‭ ‬این‭ ‬انتخاب،‭ ‬پاسخی‭ ‬به‭ ‬واکنش‭ ‬خشن‭ ‬محمود‭ ‬حبیبی‭ (‬پسر‭ ‬کاکایش‭) ‬بود‭ ‬که‭ ‬طی‭ ‬نامه‭ ‬یی‭ ‬از‭ ‬فرانسه،‭ ‬آواز‭ ‬خوانی‭ ‬صادق‭ ‬حبیبی‭ ‬را‭ ‬لکهٔ‭ ‬بدنامی‭ ‬پاک‭ ‬ناشدنی‭ ‬بر‭ ‬دامان‭ ‬خانوادهٔ‭ ‬‮«‬حبیبی‮»‬‭ ‬خوانده‭ ‬بود‭.‬‮ ‬‭ ‬پدر‭ ‬این‭ ‬تصمیمش‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬برایش‭ ‬‮«‬ناگهانی‮»‬‭ ‬توجیه‭ ‬کرده‭ ‬بود،‭ ‬با‭ ‬خونسردی‭ ‬تحمل‭ ‬کرد‭.‬

پدرش‭ ‬شخص‭ ‬جدی‭ ‬و‭ ‬اصولی‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬روابط‭ ‬پدر‭ ‬و‭ ‬فرزند‭ ‬بیشتر‭ ‬روی‭ ‬اصل‭ ‬های‭ ‬ذهنی‭ ‬و‭ ‬پذیرفتهٔ‭ ‬پدر‭ ‬باید‭ ‬شکل‭ ‬میگرفت‭ ‬که‭ ‬صادق‭ ‬را‭ ‬دلتنگ‭ ‬می‭ ‬ساخت‭ ‬ولی‭ ‬مادر‭ ‬با‭ ‬محبت‭ ‬و‭ ‬مهربانی‭ ‬سزاوار‭ ‬فرزندش‭ ‬برخورد‭ ‬میکرد‭. ‬او‭ ‬شاید‭ ‬درک‭ ‬کرده‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬شایستگی‭ ‬در‭ ‬فرزندش‭ ‬نهفته‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬باید‭ ‬توانایی‭ ‬و‭ ‬بالنده‌گی‭ ‬یابد‭.‬

نخستین‭ ‬تلاش‭ ‬برای‭ ‬تبارز‭ ‬در‭ ‬محیط‭ ‬بیرون‭ ‬و‭ ‬شاید‭ ‬هم‭ ‬نیازِ‭ ‬یافتن‭ ‬کاری،‭ ‬نوشتن‭ ‬مقاله‭ ‬یی‭ ‬به‭ ‬زبان‭ ‬اردو‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬نشر‭ ‬و‭ ‬خوانش‭ ‬آن‭ ‬توسط‭ ‬خودش‭ ‬در‭ ‬رادیو‭ ‬صورت‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬سپس‭ ‬به‭ ‬انانسری‭ ‬برنامهٔ‭ ‬اردو‭ ‬پذیرفته‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬آن‭ ‬گاهی‭ ‬ترجمه‭ ‬هم‭ ‬می‌کرد‭.‬

در‭ ‬رادیو‭ ‬با‭ ‬استاد‭ ‬قاسم،‭ ‬استاد‭ ‬سرآهنگ،‭ ‬استاد‭ ‬رحیم‭ ‬بخش،‭ ‬استاد‭ ‬برشنا،‭ ‬استاد‭ ‬خیال‭ ‬و‭ ‬دیگر‭ ‬نام‭ ‬آوران‭ ‬دنیای‭ ‬موسیقی‭ ‬کشور‭ ‬از‭ ‬نزدیک‭ ‬آشنا‭ ‬شد‭. ‬در‭ ‬یگان‭ ‬درام‭ ‬و‭ ‬تمثیل‭ ‬نیز‭ ‬ظاهر‭ ‬می‌شد‭ ‬ولی‭ ‬موسیقی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬تار‭ ‬و‭ ‬پودش‭ ‬دمیده‭ ‬بود،‭ ‬بیشتر‭ ‬از‭ ‬دیگر‭ ‬علایق‭ ‬و‭ ‬سرگرمی‭ ‬هایش‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬مجذوب‭ ‬ساخت‭ ‬و‭ ‬گاهی‭ ‬هم‭ ‬آهنگ‭ ‬های‭ ‬سهگل‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬سوز‭ ‬فطری‭ ‬خویش‭ ‬زمزمه‭ ‬می‌کرد‭.‬

هارمونیهٔ‭ ‬یادگاری‭ ‬استاد‭ ‬برشنا‭ ‬همدم‭ ‬نرمخویش‭ ‬میشود‭ ‬و‭ ‬روزها‭ ‬با‭ ‬همراهی‌آن‭ ‬به‭ ‬دور‭ ‬از‭ ‬نگاه‭ ‬های‭ ‬پدر‭ ‬زمزمه‭ ‬می‌کند‭. ‬در‭ ‬۱۹۵۳‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬آزمایشی‭ ‬نزد‭ ‬استاد‭ ‬یعقوب‭ ‬قاسمی،‭ ‬اجازهٔ‭ ‬هنرنمایی‭ ‬می‭ ‬یابد‭ ‬و‭ ‬تا‭ ‬ختم‭ ‬سال‭ ‬چهار‭ ‬پارچه‭ ‬آهنگ‭ ‬به‭ ‬نامهای‭ ‬مستعار‭ ‬‮«‬بیباک‮»‬،‭ ‬‮«‬پرواز‮»‬‭ ‬و‭ ‬‮«‬راست‌نهاد‮»‬‭ ‬ضبط‭ ‬رادیوی‭ ‬کابل‭ ‬می‌کند‭. ‬نخستین‭ ‬آهنگ‭ ‬ها‭ ‬به‭ ‬زبان‭ ‬پشتو‭ ‬‮«‬توری‭ ‬سترگی‭ ‬خماری‭ ‬درته‭ ‬کرم‭ ‬ناله‭ ‬زاری‮»‬‭ ‬و‭ ‬‮«‬سترگی‭ ‬نرگس‭ ‬خوله‭ ‬دی‭ ‬غنچه،‭ ‬سره‭ ‬دی‭ ‬لبان‭ ‬لیلا‮»‬‭ ‬بودند‭ ‬و‭ ‬بعدها‭ ‬با‭ ‬نام‭ ‬‮«‬ناشناس‮»‬‭ ‬نخستین‭ ‬آهنگ‭ ‬هایش‭ ‬به‭ ‬زبان‭ ‬فارسی‭ ‬بودند‭: ‬‮«‬حاصلم‭ ‬زین‭ ‬مزرع‭ ‬بی‭ ‬بر‭ ‬نمی‭ ‬دانم‭ ‬چه‭ ‬شد‮»‬‭ ‬و‭ ‬‮«‬از‭ ‬غمت‭ ‬میرم‭ ‬ای‭ ‬دلربا‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬کی‭/ ‬این‭ ‬جفایت‭ ‬به‭ ‬ما‮»‬‭.‬

واکنش‭ ‬مستقیم‭ ‬پیش‭ ‬خدمت‭ ‬مدیریت‭ ‬عمومی‭ ‬رادیو‭ ‬عبدالغفار‭ ‬از‭ ‬برنامهٔ‭ ‬سوم‭ ‬یا‭ ‬چهارم‭ ‬برایش‭ ‬تکان‭ ‬دهنده‭ ‬بود‭: ‬‮«‬آزرده‭ ‬نمی‭ ‬شوی‭ ‬اگر‭ ‬بگویم‭ ‬دیگر‭ ‬در‭ ‬رادیو‭ ‬آواز‭ ‬نخوان؟‭!‬‮»‬‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬دشنام‭ ‬های‭ ‬تیلفونی‭ ‬شنوندگان‭ ‬رادیو‭ ‬یاد‭ ‬کرد‭.‬

صادق‭ ‬فطرت،‭ ‬افسرده‭ ‬و‭ ‬مأیوس‭ ‬برمیگردد‭ ‬ولی‭ ‬سخنان‭ ‬مادرش‭ ‬که‭ ‬میگوید‭: ‬‮«‬پریشان‭ ‬نباش‭. ‬شاعران،‭ ‬نویسندگان‭ ‬و‭ ‬آوازخوانان،‭ ‬شاعر،‭ ‬نویسنده‭ ‬و‭ ‬هنرمند‭ ‬تولد‭ ‬نشده‭ ‬اند‭. ‬خواری‌ها‭ ‬کشیده‭ ‬اند،‭ ‬طعنه‭ ‬ها‭ ‬شنیده‭ ‬اند،‭ ‬تحقیر‭ ‬ها‭ ‬دیده‭ ‬اند‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬مقام‭ ‬بلند‭ ‬رسیده‭ ‬اند‭...‬‮»‬‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬استقامت‭ ‬وا‭ ‬میدارد‭ ‬و‭ ‬کمر‭ ‬همت‭ ‬می‭ ‬بندد‭.‬

صادق‭ ‬فطرت‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬تمرین‭ ‬موسیقی‭ ‬و‭ ‬آواز،‭ ‬گاهی‭ ‬هم‭ ‬تصنیف‭ ‬می‭ ‬سازد‭. ‬اینبار‭ ‬وقتی‭ ‬با‭ ‬نخستین‭ ‬سروده‭ ‬اش‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬آهنگی‭ ‬پا‭ ‬به‭ ‬رادیو‭ ‬می‭ ‬گذارد،‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬بررسی،‭ ‬پذیرفته‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬ثبت‭ ‬آماده‭ ‬میشود،‌‭ ‬نامش‭ ‬را‭ ‬جهت‭ ‬نشر‭ ‬می‌پرسند،‭ ‬میگوید‭: ‬‮«‬ناشناس‮»‬‭/ ‬سال۱۹۵۴‭.‬‮ ‬‭ ‬مهدی‭ ‬حبیب‭ ‬مدیر‭ ‬تخنیک‭ ‬رادیو‭ ‬خبر‭ ‬خوش‭ ‬استقبال‭ ‬آهنگ‭ ‬‮«‬ناشناس‮»‬‭ ‬را‭ ‬برایش‭ ‬می‭ ‬رساند‭ ‬و‭ ‬استاد‭ ‬زلاند‭ ‬پیشنهاد‭ ‬ثبت‭ ‬آهنگ‭ ‬دیگری‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬او‭ ‬می‭ ‬نماید‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬گونه‭ ‬ناشناس‭ ‬به‭ ‬نخستین‭ ‬پلهٔ‭ ‬پیشرفت‭ ‬و‭ ‬پیروزی‭ ‬گام‭ ‬می‭ ‬گذارد‭.‬

چهار‭ ‬سال‭ ‬می‌گذرد‭ ‬ولی‭ ‬پدر‭ ‬که‭ ‬عاشق‭ ‬صدای‭ ‬‮«‬ناشناس‮»‬‭ ‬می‌باشد،‭ ‬نمیداند‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬سرو‭ ‬بلند‭ ‬موسیقی‭ ‬در‭ ‬سایه‭ ‬اش‭ ‬زیسته‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬بالنده‌گی‭ ‬رسیده‭ ‬است‭.‬‮ ‬‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬گونه‭ ‬آواز‭ ‬و‭ ‬آوازهٔ‭ ‬شهرت‭ ‬‮«‬ناشناس‮»‬‭ ‬در‭ ‬کرانه‭ ‬های‭ ‬دور‭ ‬افغانستان‭ ‬و‭ ‬اطراف‭ ‬آن‭ ‬پخش‭ ‬می‌شود‭.‬

در‭ ‬هژدهم‭ ‬اسد‭ ‬۱۳۵۲‭ / ‬نهم‭ ‬اگست‭ ‬۱۹۷۳‭ ‬با‭ ‬بانو‭ ‬فوزیه‭ ‬ناصری‭- ‬ازدواج‭ ‬می‌‭ ‬کند؛‭ ‬دو‭ ‬پسر‭ ‬به‭ ‬نامهای‭ ‬امجد‭ ‬و‭ ‬ارشد‭ ‬و‭ ‬دختری‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬لیمه‭ ‬دارند‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬۱۹۹۱‭ ‬به‭ ‬اینسو‭ ‬در‭ ‬لندن‭ ‬زندگی‭ ‬می‭ ‬کنند‭.‬

دوره‭ ‬های‭ ‬آموزش،‭ ‬کار‭ ‬و‭ ‬سفرهای‭ ‬دیگر‭ ‬صادق‭ ‬فطرت‭ ‬ناشناس‭:‬

۱۹۵۵‭ - ‬۱۹۵۹‭ ‬دانشکدهٔ‭ ‬حقوق‭ ‬و‭ ‬علوم‭ ‬سیاسی‭ (‬رشتهٔ‭ ‬اقتصاد‭)‬‮ ‬‭ ‬دانشگاه‭ ‬کابل‭. ‬آنگاه‭ ‬فاکولتهٔ‭ ‬اقتصاد‭ ‬به‭ ‬شکل‭ ‬مجزا‭ ‬وجود‭ ‬نداشت؛

۱۹۵۹‭-‬۱۹۶۰‭ ‬کار‭ ‬در‭ ‬وزارت‭ ‬تجارت‭ (‬سه‭ ‬چهار‭ ‬ماه‮ ‬‭ ‬اندک‭)‬؛

۱۹۶۰‭- ‬به‭ ‬اساس‭ ‬خواهش‭ ‬استاد‭ ‬بینوا‭ (‬رئیس‭ ‬رادیو‭) ‬به‭ ‬حیث‭ ‬مدیر‭ ‬نشرات‭ ‬خارج‭ ‬رادیو‭ ‬مقرر‭ ‬شد؛

‮ ‬۱۹۶۲‭-‬۱۹۶۶‭-‬‮ ‬‭ ‬برای‭ ‬تحصیل‭ ‬در‭ ‬رشتهٔ‭ ‬زبان‭ ‬و‭ ‬ادبیات‭ ‬روسی‭ ‬،‭ ‬مسکو؛

‮ ‬۱۹۶۶‭ ‬خدمت‭ ‬مقدس‭ ‬عسکری‭ (‬۶‭ ‬ماه‭ ‬تحصیل‭ ‬و‭ ‬۶‭ ‬ماه‭ ‬خدمت‭ ‬در‭ ‬بست‭ ‬ضابط‭) ‬در‭ ‬مکتب‭ ‬احتیاط،‭ ‬کابل؛

۱۹۶۷‭ - ‬۱۹۷۰‭ ‬برای‭ ‬اخذ‭ ‬سند‭ ‬دکتورا‭ ‬در‭ ‬زبان‭ ‬پشتو،‮ ‬‭ ‬شوروی،‭ ‬موضوع‭ ‬تیزس‭: ‬عرفان‭ ‬و‭ ‬تصوف‭ ‬در‭ ‬شعر‭ ‬رحمان‭ ‬بابا؛

۱۹۷۱‭- ‬کار‭ ‬در‭ ‬انجمن‭ ‬تاریخ،‭ ‬دایرة‌المعارف،‭ ‬کابل‭ ‬که‭ ‬بیشتر‭ ‬جای‭ ‬مردودین‭ ‬و‭ ‬مطرودین‭ ‬شناخته‭ ‬شده‭ ‬بود؛

اواخر‭ ‬۱۹۷۱‭ ‬تا‭ ‬اوایل‭ ‬۱۹۷۳‭ ‬،‮  ‬‭ ‬به‭ ‬سفارش‭ ‬ظاهرشاه‭ ‬برای‭ ‬آموزش‭ ‬موسیقی‭ ‬به‭ ‬دهلی‭ ‬می‌رود‭. ‬در‭ ‬‮«‬بهارتیه‭ ‬کلا‭ ‬کندرا‭ ‬‮»‬‭ (‬مرکز‭ ‬هنری‭ ‬هندوستان‭)‬‮ ‬‭ ‬Bharatiya Kala Kendra‭ ‬موسیقی‭ ‬کلاسیک‭ ‬هندی‭ ‬می‭ ‬آموزد؛

‭- ‬۱۹۷۳‭ ‬رییس‭ ‬طبع‭ ‬کتب‭ ‬بیهقی،‭ ‬آغاز‭ ‬بحران‭ ‬های‭ ‬زندگی‭ ‬ناشناس؛

‭- ‬۱۹۷۸،‭ ‬رییس‭ ‬رادیو؛

‭- ‬۱۹۷۹‭ ‬رییس‭ ‬ادبیات‭ ‬و‭ ‬موسیقی‭ ‬رادیو؛

‭- ‬۱۹۸۰‭ ‬عضو‭ ‬ادارهٔ‭ ‬هنر‭ ‬و‭ ‬ادبیات‭ ‬رادیو‭ ‬افغانستان؛

‭- ‬۱۹۸۵‭- ‬اکتوبر‭ ‬۱۹۸۹‭ ‬کار‭ ‬در‭ ‬سفارت‭ ‬مسکو،‭ ‬سکرتر‭ ‬دوم‭ ‬کلتوری‭ (‬بیشتر‭ ‬در‭ ‬ملاقات‭ ‬های‭ ‬سفیر‭ ‬با‭ ‬دیگر‭ ‬سفارت‭ ‬ها‭ ‬به‭ ‬حیث‭ ‬ترجمان‭ ‬سهم‭ ‬می‌گرفت‭ ‬و‭ ‬بولتن‭ ‬اخبار‭ ‬سفارت‭ (‬به‭ ‬زبان‭ ‬انگلیسی‭) ‬را‭ ‬که‭ ‬وظیفهٔ‭ ‬عنایت‭ ‬مدنی‭ ‬بود،‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬رفتن‭ ‬او‭ ‬مسؤولیت‭ ‬گرفت‭.)‬؛

‭- ‬۱۹۸۹،‌‭ ‬درخواست‭ ‬تقاعد‭ ‬از‮ ‬‭ ‬وزارت‭ ‬خارجه؛

‭- ‬۱۹۸۹،‭ ‬رسمن‭ ‬مربوط‭ ‬وزارت‭ ‬اطلاعات‭ ‬و‭ ‬کلتور‭ ‬گردید‭. ‬پیشنهاد‭ ‬معینیت‭ ‬ارایه‭ ‬گردید‭ ‬و‭ ‬ناشناس‭ ‬رد‭ ‬نمود‭.‬

دست‭ ‬آورد‭ ‬های‭ ‬هنری‭ ‬و‭ ‬پرداخته‭ ‬هایی‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬ناشناس

امروز‭ ‬از‭ ‬زمرهٔ‭ ‬بیشتر‭ ‬از‭ ‬۲۷۰ ‬آهنگ‭ ‬فارسی،‭ ‬زیادتر‭ ‬از‭ ‬۱۰۰‭ ‬آهنگ‭ ‬پشتو‭ ‬و‭ ‬بیشتر‭ ‬از‭ ‬۳۰‮ ‬‭ ‬آهنگ‭ ‬اردوی‭ ‬جناب‭ ‬ناشناس‮ ‬‭ ‬نزدیک‭ ‬به‭ ‬از‭ ‬۱۵۰‭ ‬آهنگ‭ ‬فارسی‭ ‬،‭ ‬فزونتر‭ ‬از‭ ‬۸۰‭ ‬آهنگ‭ ‬پشتو‭ ‬و‭ ‬بیشتر‭ ‬از‭ ‬۱۵‭ ‬آهنگ‭ ‬اردو‭ ‬کامپوز‭ ‬خود‭ ‬ناشناس‭ ‬میباشند‭.‬

آثار‭ ‬ویژۂ‭ ‬ناشناس‭:‬

‭- ‬نیم‭ ‬قرن‭ ‬با‭ ‬ترانه‌های‭ ‬ناشناس‭ (‬Half a Century with Melodies of Nashenas‭)‬،‭ ‬به‭ ‬اهتمام‭: ‬ناشناس،‭ ‬زمان‭ ‬چاپ‭: ‬2017؛

‭- ‬ناشناس‭ ‬ناشناس‭ ‬نیست‭ (‬Fame in Anonymity‭)‬،‭ ‬گردآورنده‭: ‬داکتر‭ ‬صبورالله‭ ‬سیاسنگ‭ (‬کانادا‭)‬،

‮  ‬‭ ‬زمان‭ ‬چاپ‭: ‬فبروری‭ ‬2019،‭ ‬انتشارات‭ ‬شاهمامه‭ (‬هالند‭) ‬و‭ ‬سپس‭ ‬انتشارات‭ ‬امیری‭ (‬کابل‭)‬؛

‭- ‬من‭ ‬بی‌گناهم،‭ ‬تو‭ ‬بدگمانی‭ (‬The Innocent Suspect‭)‬،‭ ‬گرد‭ ‬آورنده‭: ‬داکتر‭ ‬صبورالله‭ ‬سیاسنگ،

‮  ‬‭ ‬زمان‭ ‬چاپ‭: ‬مارچ‭ ‬2020،‭ ‬انتشارات‭ ‬شاهمامه،‭ ‬هالند؛

‭- ‬نوای‭ ‬ناشناس‭ (‬Melodies of Nashenas‭)‬‮ ‬‭ ‬به‭ ‬کوشش‭ ‬منیژہ‭ ‬نادری،‭ ‬اپریل‭ ‬2020،‭ ‬هالند‭.‬

‭- ‬در‭ ‬حاشیهٔ‭ ‬کتاب‭ ‬‮«‬ناشناس‭ ‬ناشناس‭ ‬نیست‮»‬‭ ‬از‭ ‬قلم‭ ‬داکتر‭ ‬عنایت‭ ‬الله‭ ‬شهرانی،‭ ‬چاپ‭ ‬نخست‭ ‬کابل،‭ ‬چاپ‭ ‬دوم‭ ‬انتشارات‭ ‬شاهمامه،‭ ‬اگست‭ ‬۲۰۲۰‭.‬

دیدار‭ ‬با‭ ‬فرمانروایان‭ ‬و‭ ‬سیاستمداران‭ ‬افغانستان

داکتر‭ ‬صادق‭ ‬فطرت‭ ‬ناشناس‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬پرهیز‭ ‬از‭ ‬سیاست‭ ‬و‭ ‬سیاستمدار،‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬شهرت‭ ‬و‭ ‬نام‭ ‬بلند‭ ‬هنری‭ ‬خویش‭ ‬همواره‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬سیاستمداران‭ ‬کشور‭ ‬بوده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬بدون‭ ‬شک‭ ‬تجارب‭ ‬تلخ‭ ‬از‭ ‬توقعات‭ ‬بی‭ ‬مورد‭ ‬بعض‭ ‬شان‭ ‬داشته‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬مصاحبه‭ ‬های‭ ‬خویش‭ ‬یاد‭ ‬آورده‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬آثار‭ ‬نشر‭ ‬شده‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬شان‭ ‬درج‭ ‬گردیده‭ ‬است‭.‬

ظاهر‭ ‬شاه،‭ ‬۱۹۷۰؛

میوندوال‭ ‬را‭ ‬چندین‭ ‬بار‭ ‬می‭ ‬بیند‭. ‬بار‭ ‬نخست‭ ‬که‭ ‬شاگرد‭ ‬مکتب‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬بار‭ ‬آخر‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬استعفای‭ ‬او‭ ‬از‭ ‬پُست‭ ‬صدارت‭ ‬اعظمی؛

داکترنوین(‬وزیر‭ ‬اطلاعات)‭ ‬کلتور‭)‬،‭ ‬۱۹۷۳،‮ ‬‭ ‬بحرانی‭ ‬ترین‭ ‬دوران‭ ‬زندگی‭ ‬ناشناس‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬بازگشت‭ ‬از‭ ‬شوروی‭ ‬بود‭. ‬رییس‭ ‬طبع‭ ‬کتب‭ ‬بیهقی‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬نوین‭ ‬پیشنهاد‮ ‬‭ ‬چاپ‭ ‬کتابی‭ ‬را‭ ‬مینماید‭ .‬ناشناس‭ ‬ارزشی‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬کتاب‭ ‬برای‭ ‬چاپ‭ ‬نمی‭ ‬بیند‭ ‬و‭ ‬نمی‌پذیرد‭ ‬و‭ ‬اینجا‭ ‬کشیده‭ ‬گی‭ ‬هایی‭ ‬میان‭ ‬ناشناس‭ ‬و‭ ‬نوین‮ ‬‭ ‬ایجاد‭ ‬می‌شود؛

داوودخان،‮ ‬‭ ‬ناشناس،‭ ‬احمد‭ ‬ظاهر‭ ‬و‭ ‬احمد‭ ‬ولی‭ ‬را‭ ‬احضار‭ ‬میکند‭ ‬تا‭ ‬سرود‭ ‬ملی‭ ‬بسازند‭ ‬در‭ ‬حالی‭ ‬که‭ ‬هیچ‭ ‬متن‭ ‬و‭ ‬شعری‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬شان‭ ‬پیشنهاد‭ ‬نمی‌کند‭. ‬مسئلهٔ‭ ‬دیگر‭ ‬ارسال‭ ‬ناشناس‭ ‬به‭ ‬امر‭ ‬داوود‭ ‬خان‭ ‬به‭ ‬پشاور‭ ‬جهت‭ ‬تجلیل‭ ‬جشن‭ ‬استقلال‭ ‬افغانستان‮ ‬‭ ‬می‌باشد‮ ‬‭ ‬که‭ ‬ناشناس‭ ‬رد‭ ‬می‌نماید‭ ‬چون‭ ‬نمیخواست‭ ‬شکار‭ ‬برنامه‭ ‬های‭ ‬تفریحی‭ ‬و‭ ‬نمایش‭ ‬های‭ ‬صحنه‭ ‬شود‮ ‬‭ ‬وچهره‭ ‬اش‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مسایل‭ ‬ظاهر‭ ‬شود‌‭ ‬و‭ ‬خواست‭ ‬از‭ ‬باز‭ ‬شدن‭ ‬راه‭ ‬برای‭ ‬اجرای‭ ‬آنگونه‭ ‬کنسرت‭ ‬ها‭ ‬جلوگیری‭ ‬کند‭ ‬،‭ ‬لذا‭ ‬رد‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬منجر‭ ‬به‭ ‬تبدیلی‌اش‭ ‬به‭ ‬حیث‭ ‬مدیر‭ ‬اخبار‭ ‬در‭ ‬ننگرهار‭ ‬گردید‭. ‬وظیفهٔ‭ ‬ننگرهار‭ ‬را‭ ‬نمی‭ ‬پذیرد‭ ‬و‭ ‬خانه‭ ‬نشین‭ ‬می‭ ‬شود‭.‬

تره‌کی،‭ ‬جولای‭ ‬۱۹۷۸؛

حفیظ‭ ‬الله‭ ‬امین،‭ ‬که‭ ‬رفتارش‭ ‬را‭ ‬بسیار‭ ‬هتلر‭ ‬مآبانه‭ ‬خوانده‭ ‬است؛

ببرک‭ ‬کارمل‭ ‬را‭ ‬سه‭ ‬بار‭ ‬می‭ ‬بیند‭ ‬که‭ ‬دوبار‭ ‬نخست‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬برخورد‭ ‬عقده‭ ‬یی‭ ‬او،‭ ‬به‭ ‬هم‭ ‬سلام‭ ‬نمیدهند‭ ‬و‭ ‬همکلام‭ ‬نمی‭ ‬شوند‭.‬

داکتر‭ ‬نجیب‭ ‬رابار‭ ‬ها‭ ‬می‌بیند‭. ‬گاهی‭ ‬او‭ ‬با‭ ‬نیرنگ‭ ‬خادیستی‭ ‬مانع‭ ‬فروش‭ ‬خانه‭ ‬اش‭ ‬میشود‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬کار‭ ‬سفارت‭ ‬مسکو‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬او‭ ‬می‭ ‬قبولاند‭ ‬و‭ ‬گاهی‭ ‬هم‭ ‬خاطرهٔ‭ ‬زشت‭ ‬میدان‭ ‬هوایی‭ ‬ماسکو‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬برگشت‭ ‬نجیب‭ ‬به‭ ‬کابل‭ ‬است،‭ ‬که‭ ‬داکتر‭ ‬فطرت‭ ‬را‭ ‬توسط‭ ‬جنرال‭ ‬روسی‭ ‬KGB‭ ‬مجبور‭ ‬به‭ ‬رفتن‭ ‬به‭ ‬پاکستان‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬لندن‭ ‬جهت‭ ‬مذاکره‭ ‬با‭ ‬پیر‭ ‬گیلانی‭ ‬می‌کند‭ ‬و‭ ‬آن‭ ‬برخورد‭ ‬نجیب‭ ‬در‭ ‬حضور‭ ‬هیئت‭ ‬مشایعت‭ ‬کننده‭ ‬برای‭ ‬داکتر‭ ‬فطرت‭ ‬نابخشودنی‭ ‬و‭ ‬فراموش‭ ‬ناشدنیست‭. ‬درنهایت‭ ‬داکتر‭ ‬فطرت‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬ذلت‭ ‬تن‭ ‬نمی‌دهد‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬نماینده‭ ‬گی‭ ‬KGB‭ ‬برای‭ ‬حل‭ ‬مسئلهٔ‭ ‬مصالحهٔ‭ ‬ملی‭ ‬با‭ ‬گروهی‭ ‬ازمجاهدین‭ ‬تماس‭ ‬گیرد‭.‬

دیگر‭ ‬رویدادهای‭ ‬زندگی

در‭ ‬هشتم‭ ‬اکتوبر۱۹۹۰‭ ‬با‭ ‬خانواده‭ ‬وطن‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬راه‭ ‬جلال‭ ‬آباد‭ ‬به‭ ‬قصد‭ ‬هجرت‭ ‬به‭ ‬پاکستان‭ ‬ترک‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬اسلام‌آباد‭ ‬اقامت‭ ‬گزیدند‭. ‬چون‭ ‬ناشناس‭ ‬از‭ ‬شهرت‭ ‬فراوانی‭ ‬در‭ ‬منطقه‭ ‬به‭ ‬خصوص‭ ‬پشاور‭ ‬و‭ ‬کویته‭ ‬برخوردار‭ ‬بود،‌‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬و‭ ‬استقبال‭ ‬مردم‭ ‬و‭ ‬دولت‭ ‬پاکستان‭ ‬قرار‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬سازمان‭ ‬آی‭.‬اس‭.‬آی‭. ‬نیز‭ ‬کوشید‭ ‬تا‭ ‬مگر‭ ‬بتواند‭ ‬از‭ ‬نام‭ ‬او‭ ‬استفاده‭ ‬کند‭. ‬داکتر‭ ‬صادق‭ ‬فطرت‭ ‬که‭ ‬مانند‭ ‬میلیونها‭ ‬مهاجر‭ ‬افغانستان‭ ‬از‭ ‬‮«‬بدِ‭ ‬حادثه‮»‬‭ ‬مجبور‭ ‬به‭ ‬ترک‭ ‬وطن‭ ‬شده‭ ‬بود،‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬تماس‭ ‬های‭ ‬نمایندهٔ‭ ‬دولت‭ ‬پاکستان،‭ ‬هیچگونه‭ ‬طرح‭ ‬همکاری‭ ‬سیاسی‭ ‬را‭ ‬نپذیرفت‭ ‬و‭ ‬روابطش‭ ‬در‭ ‬گسترهٔ‭ ‬کار‭ ‬فرهنگی‭ ‬و‭ ‬ضبط‭ ‬آهنگ‭ ‬هایش‭ ‬باقی‭ ‬ماند‭ ‬و‭ ‬مصاحبه‭ ‬هایی‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬تلویزیونهای‭ ‬پاکستان‭ ‬داشته‭ ‬است،‭ ‬گواه‭ ‬این‭ ‬حقیقت‭ ‬اند‭.‬

در‭ ‬۲۶‭ ‬سپتمبر‭ ‬۱۹۹۱‭ ‬دولت‭ ‬انگلستان‭ ‬پناهندگی‭ ‬داکتر‭ ‬ناشناس‭ ‬را‭ ‬می‭ ‬پذیرد‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬خانواده‭ ‬به‭ ‬انگلستان‭ ‬میروند‭. ‬از‭ ‬آن‭ ‬بعد‭ ‬به‭ ‬خلاقیت‭ ‬های‭ ‬هنریش‭ ‬بیشتر‭ ‬تمرکز‭ ‬میکند‭ ‬و‭ ‬آهنگهایی‭ ‬تازه‭ ‬ضبط‭ ‬و‭ ‬کنسرتهایی‭ ‬در‭ ‬آمریکا،‭ ‬اروپا‭ ‬و‭ ‬آسترالیا‭ ‬اجرا‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬همواره‭ ‬مورد‭ ‬استقبال‭ ‬شدید‭ ‬هموطنانش‭ ‬قرار‭ ‬می‌گیرد‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬هنرش،‭ ‬اشتیاق‭ ‬مردم‭ ‬افغانستان‭ ‬در‭ ‬موسیقی‭ ‬را‭ ‬و‭ ‬معرفی‭ ‬موسیقی‭ ‬افغانستان‭ ‬به‮ ‬‭ ‬نسل‭ ‬جوان‮ ‬‭ ‬افغانستان‭ ‬را‭ ‬پاسخ‭ ‬می‌دهد‭.‬

داکتر‭ ‬ناشناس‭ ‬با‭ ‬صدای‭ ‬جادویی‭ ‬و‭ ‬موسیقی‭ ‬جاودانش‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬قلب‭ ‬میلیونها‭ ‬فرد‭ ‬کشورش‭ ‬جا‭ ‬دارد‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬نام‭ ‬سترگ‭ ‬هنری‭ ‬خویش،‭ ‬امروز‭ ‬به‭ ‬مثابهٔ‭ ‬بنیان‭ ‬گذار‭ ‬انقلاب‭ ‬فرهنگی‭ ‬افغانستان‭ ‬شناخته‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬برمیگردد‭ ‬به‭ ‬ایستاده‭ ‬گی‭ ‬او‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬بیداد‭ ‬و‭ ‬جعل‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬تاریخ‭ ‬افغانستان‭.‬

ناشناس‭ ‬در‭ ‬دو‭ ‬کتاب‭ ‬اخیری‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬تلاش‭ ‬داکتر‭ ‬صبورالله‭ ‬سیاسنگ‭ ‬در‭ ‬موردش‭ ‬تدوین‭ ‬یافته‭ ‬اند،‭ ‬با‭ ‬ابراز‭ ‬نظر‭ ‬و‭ ‬شهادت‭ ‬تاریخی‭ ‬سخن‭ ‬پوهاند‭ ‬عبدالحی‭ ‬حبیبی‭ (‬پسر‭ ‬کاکای‭ ‬پدرش‭)‬،‭ ‬راز‭ ‬جعل‭ ‬کتاب‭ ‬‮«‬پټه‭ ‬خزانه‮»‬‭ (‬خزانهٔ‭ ‬پنهان‭) ‬را‮ ‬‭ ‬افشا‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬جانب‭ ‬دولت‭ ‬شاهی‭ ‬کشور‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬حکم‭ ‬سردار‭ ‬هاشم‭ ‬خان‭ (‬صدر‭ ‬اعظم‭ )‬،‭ ‬سردار‭ ‬نعیم‭ ‬خان‭ (‬وزیر‭ ‬معارف‭) ‬و‭ ‬شاه‭ ‬محمود‭ ‬خان‭ (‬وزیر‭ ‬حربیه‭) ‬دوران‭ ‬ظاهر‭ ‬شاه‭ ‬و‭ ‬بدون‭ ‬شک‭ ‬طرح‭ ‬و‭ ‬دخالت‭ ‬محمد‭ ‬گل‭ ‬مومند،‭ ‬بر‭ ‬استاد‭ ‬حبیبی‭ ‬تحمیل‭ ‬شده‭ ‬بود‭.‬

داکتر‭ ‬فطرت‭ ‬ناشناس‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬اخذ‭ ‬سند‭ ‬دکتورا‭ ‬در‭ ‬زبان‭ ‬پشتو،‭ ‬مورد‭ ‬پرسش‭ ‬اصالت‭ ‬پټه‭ ‬خزانه‭ ‬قرار‭ ‬می‌گیرد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬زمینه‭ ‬‌‭ ‬جویای‭ ‬صحت‭ ‬پټه‭ ‬خزانه‭ ‬از‭ ‬استاد‭ ‬عبدالحی‭ ‬حبیبی‭ ‬میشود‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬استدلال‭ ‬و‭ ‬استناد‭ ‬به‭ ‬زبان‭ ‬نخستین‭ ‬شعر‭ ‬پټه‭ ‬خزانه‭ (‬زه‭ ‬یم‭ ‬زمری‭ ‬پر‭ ‬دی‭ ‬نری‭ ‬له‭ ‬ما‭ ‬اتل‭ ‬نشته‭) ‬که‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬زبان‭ ‬امروز‭ ‬تشخیص‭ ‬می‌دهد،‭ ‬بالاخره‭ ‬حبیبی‭ ‬سفرهٔ‭ ‬حقیقت‭ ‬مسئله‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬جانب‭ ‬دولت‭ ‬سابق‭ (‬ظاهرشاه‭) ‬برای‭ ‬تثبیت‭ ‬قدامت‭ ‬زبان‭ ‬پشتو‭ ‬بر‭ ‬وی‭ ‬تحمیل‭ ‬شده‭ ‬بود،‌‭ ‬می‭ ‬گُستَرد‭ ‬و‭ ‬بر‭ ‬ناشناس‭ ‬دَین‭ ‬می‌گذارد‭ ‬که‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬مرگش،‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬خلق‭ ‬این‭ ‬دروغ‭ ‬تاریخ‭ ‬برائت‭ ‬دهد‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬داغ‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬نام‭ ‬استاد‭ ‬حبیبی‭ ‬بردارد،‭ ‬چه‭ ‬حبیبی‭ ‬می‌دانست‭ ‬که‭ ‬هنوز‭ ‬در‭ ‬روزگارش‭ ‬زمینهٔ‭ ‬آن‭ ‬بحث‭ ‬میسر‭ ‬نبود‭ ‬و‭ ‬فشردهٔ‭ ‬حکایت‭ ‬چنین‭ ‬است‭:‬

کتاب‭ ‬پټه‭ ‬خزانه‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۱۹۴۰‭ ‬به‭ ‬دستور‭ ‬اشخاص‭ ‬نامبرده‭ ‬توسط‭ ‬استاد‭ ‬عبدالحی‭ ‬حبیبی‭ ‬با‭ ‬همکاری‭ ‬امین‭ ‬خوگیانی،‭ ‬عبدالرووف‭ ‬بینوا،‌‭ ‬عبدالشکور‭ ‬رشاد‭ ‬و‭ ‬شاید‭ ‬هم‭ ‬دیگرانی‭ ‬به‭ ‬نگارش‭ ‬می‭ ‬آید‭ ‬و‭ ‬بیشترین‭ ‬اشعار‭ ‬آن‭ ‬از‭ ‬بی‭ ‬نوا‭ ‬میباشد‭ ‬و‭ ‬دولت‭ ‬افغانستان‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬منحیث‭ ‬سند‭ ‬معتبر‭ ‬تاریخ‭ ‬ادبیات‭ ‬پشتو‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬از‭ ‬۵۱‭ ‬شاعر‭ (‬نامعلوم‭ ‬و‭ ‬فاقد‭ ‬دیوان‭) ‬که‭ ‬۶‭ ‬بانو‭ ‬را‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬بر‭ ‬می‌گیرد،‭ ‬به‭ ‬مثابهٔ‭ ‬اثر‭ ‬یافت‭ ‬شدهٔ‭ ‬دوران‭ ‬محمد‭ ‬هوتک‭ ‬مطرح‮ ‬‭ ‬می‌کند‭ ‬و‭ ‬نخستین‭ ‬شاعر‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬‮«‬امیرکرور‮»‬‭ ‬می‌خوانند‭ ‬که‮ ‬‭ ‬گویا‭ ‬بیشتر‭ ‬از‭ ‬۱۲۰۰‭ ‬سال‭ ‬پیش‭ ‬زندگی‭ ‬کرده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬تاریخ‭ ‬در‭ ‬نصاب‭ ‬تعلیمی‭ ‬کشور‭ ‬نیز‭ ‬گنجانیده‭ ‬میشود‭. ‬هزاران‭ ‬نسخه‭ ‬از‭ ‬پټه‭ ‬خزانهٔ‭ ‬جعل‭ ‬شده‭ ‬به‭ ‬چاپ‭ ‬میرسد‭ ‬و‭ ‬محتوای‭ ‬آن‭ ‬منحیث‭ ‬سند‭ ‬تاریخ‭ ‬ادبیات‭ ‬پشتو‭ ‬بر‭ ‬مردم‭ ‬تحمیل‭ ‬می‭ ‬گردد‭.‬

‮ ‬گرچه‭ ‬ادبیات‭ ‬شناس‭ ‬و‭ ‬پژوهشگر‭ ‬نامدار‭ ‬پشاور‭ ‬مرحوم‭ ‬قلندر‭ ‬خان‭ ‬مومند‭ ‬در‭ ‬سالیان‭ ‬نخست‭ ‬مطرح‭ ‬شدن‭ ‬پټه‭ ‬خزانه،‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬طی‭ ‬مقاله‭ ‬های‭ ‬پژوهشی،‭ ‬پی‌هم‭ ‬جعل‭ ‬خواند‭ ‬و‭ ‬هیچ‭ ‬پاسخ‭ ‬علمی‭ ‬و‭ ‬مستدل‭ ‬از‭ ‬جانب‭ ‬حامیان‭ ‬پټه‭ ‬خزانه‭ ‬برای‭ ‬کتاب‭ ‬‮«‬پټه‭ ‬خزانه‭ ‬فی‭ ‬المیزان‮»‬‭ (‬که‭ ‬هم‭ ‬حجم‭ ‬پته‭ ‬خزانه‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬زبان‭ ‬پشتو‭ ‬به‭ ‬نگارش‭ ‬آمده‭ ‬بود‭) ‬ارایه‭ ‬نگردید،‌‭ ‬و‭ ‬نویسندهٔ‭ ‬آن‭ ‬ممنوع‭ ‬الدخول‭ ‬به‭ ‬افغانستان‭ ‬گردید‭ ‬و‭ ‬کتابش‭ ‬در‭ ‬افغانستان‭ ‬ممنون‭ ‬الطبع‭ ‬اعلان‭ ‬شد‭. ‬ولی‭ ‬امروز‭ (‬۲۰۱۹‭-‬۲۰۲۰‭) ‬ابراز‭ ‬نظر‭ ‬داکتر‭ ‬ناشناس‭ ‬جماعتی‭ ‬را‭ ‬برآشفت‭ ‬و‭ ‬بر‭ ‬او‭ ‬سنگ‭ ‬بهتان‭ ‬و‭ ‬اتهام‭ ‬ریختند‭.‬

هنوز‭ ‬بیان‭ ‬جعل‭ ‬پته‭ ‬خزانه‭ ‬حساسیت‭ ‬برانگیز‮ ‬‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬شماری‭ (‬چون‭ ‬اسماعیل‭ ‬یون‭ ‬و‭ ‬دیگر‭ ‬راهیان‭ ‬مکتب‭ ‬محمد‭ ‬گل‭ ‬مومند‭) ‬این‭ ‬کتاب‭ ‬را‭ ‬همسنگ‭ ‬قرآن‭ ‬مجید‭ ‬خوانده‭ ‬اند‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬نتیجه‭ ‬می‌رسیم‭ ‬که‭ ‬آنها‭ ‬نه‭ ‬قرآن‭ ‬خوانده‭ ‬اند‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬پټه‭ ‬خزانه‭ ‬را‭ ‬صفحه‭ ‬زده‭ ‬اند،‭ ‬ولی‭ ‬ناشناس‭ ‬به‭ ‬حامیان‭ ‬جهل‭ ‬و‭ ‬جعل‭ ‬با‭ ‬جسارت‭ ‬و‭ ‬خردمندی‭ ‬میگوید‭ ‬که‭:‬

‮ «‬حقیقت‭ ‬دیروز‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬درک‭ ‬درست‭ ‬امروز‭ ‬و‭ ‬تعیین‭ ‬مسیر‭ ‬فردا‭ ‬باید‭ ‬بدانیم‭!‬‮»‬

ناشناس‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬موسیقی،‭ ‬ادبیات،‭ ‬و‭ ‬خوانش‭ ‬سروده‭ ‬ها‭ ‬در‭ ‬سه‭ ‬زبان‭ ‬بدون‭ ‬لهجه،‭ ‬رسالت‭ ‬خویش‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬رسانیدن‭ ‬پیام‭ ‬خویش‭ ‬به‭ ‬وسیلهٔ‭ ‬آهنگهایش‭ ‬به‭ ‬مردم‮ ‬‭ ‬هنرمندانه‭ ‬ادا‭ ‬کرده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬یگانه‭ ‬هنرمند‭ ‬افغانستان‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬بیشتر‭ ‬از‭ ‬۹۰‭ ‬در‭ ‬صد‭ ‬آهنگ‭ ‬هایش‭ ‬در‭ ‬زیادتر‭ ‬از‭ ‬۶۵‭ ‬سال‭ ‬سابقهٔ‭ ‬هنری‭ ‬او‭ ‬در‭ ‬حافظه‭ ‬و‭ ‬ورد‭ ‬زبان‭ ‬شنونده‭ ‬ها‭ ‬و‭ ‬دوستدارانش‭ ‬باقی‭ ‬مانده‭ ‬است‭.‬

داکتر‭ ‬صادق‭ ‬فطرت‭ ‬ناشناس‭ ‬ایام‭ ‬بازنشستگی‭ ‬خویش‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬خانواده‭ ‬و‭ ‬دوستانش‭ ‬در‭ ‬لندن‭ ‬سپری‭ ‬می‌کند‭ ‬و‭ ‬مصروف‭ ‬ثبت‭ ‬آهنگ‭ ‬ها‭ ‬و‭ ‬طرزهای‭ ‬بکر‭ ‬دیگریست‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬امید‭ ‬به‭ ‬نسل‭ ‬جوان‭ ‬و‭ ‬فردای‭ ‬کشور‭ ‬اینک‭ ‬دستگیر‭ ‬و‭ ‬رهنمای‭ ‬هنرمندان‭ ‬تازه‭ ‬کار‭ ‬میباشد‭.‬

یادآوری‭:‬

برای‭ ‬شنیدن‭ ‬جزئیات‭ ‬بیشتر‭ ‬لطفن‭ ‬به‭ ‬مصاحبه‭ ‬هایی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬تارنما‭ ‬موجود‭ ‬اند‭ ‬و‭ ‬آثار‭ ‬چاپ‭ ‬شده‭ ‬در‭ ‬زمینه‭ ‬مراجعه‭ ‬شود‭.‬

Dr. Sadiq Fitrat Nashenas’ın (Sadık Fıtrat Naşinas) Biyografisi

“Naşinas Naşinas Değil”,“Ben Suçsuzum, Sen Şüphecisin”,  “Naşinas Nağmeleri” kitapları ve

Dr. Nashenas’la direkt iletişimime dayalı olarak yazılmıştır.

 Yazan: Manizha Naderi, Shahmama Yayınevi Başkanı 24 Ağustos 2020, Hollanda

Çeviren: Şahit Safi

28 Ocak 1935’te Kandahar’ın koyu inançlı “Habibi” kasabasında adını “Sadiq” (Sadık) koydukları bir çocuk doğdu. Soyu Babur KHAN Kakar’ın (Babür Han Kaker) torunlarından 18. yüzyılda Zhob (Job) kasabasının Kakaran köyünden Kandehar’a göçen Habibullah Akhundzade’ye (Habibullah Ahundzâde) dayanıyor. Babası Mohammad Rafiq (Muhammed Refik) çağının yaygın olan öğrenimini görmüş ve Arapça, İngilizce ve Hintçeyi öğrenmişti. Değişen zamanlarda finans sektöründe ve öğretimde yurda hizmetlerini sürdürmüştü.

Sadık ve 3’ü çocukken ölen 4 kız kardeşi ve annesiyle yaşamının ilk yıllarını orta gelirli bir ailede Kandahar’da geçirdi. Birinci sınıfına Kandahar’daki Shalimar (Şâlimar) okulunda başladı. Babası 1940’ta Karachi (Karaçi) Ulusal Bankasında (Hint Britanyasına ait) tayin edildi ve 1941’in sonları veya 1942’nin başlarında ailesiyle Karachi’ye taşındılar. Yaklaşık beş yıl orada yaşadı ve Hintçeyle aşina oldu. On yaşındayken tek erkek kardeşi Habiburrahman doğdu. İşte o zaman standart bir Afgan ailesini tamamlamış oldular.

Babası 1946’da Sadık’ı Delhi’ye götürdü ve böylece küçüklük yıllarından itibaren yeni bir dünyayla tanışmış oldu. Bir yandan 11 yaşındaki Sadık için çok düşkün olduğu sevgili annesinin uzaklığı zordu. Belki de o huzurun tecellisini Hindistan’ın adeta sihirli müziğinde bulmuştu ve onunla kendini avutuyordu. Böylece yavaş yavaş genç dimağı doğunun zarafetli ve asil melodileriyle tanışmış oldu. Genç Sadık Hindistan’ın siyasi büyüklerinden Dr. Zakir Hussein (Zakir Hüseyin) (1967-1968 Hindistan’ın Cumhurbaşkanı) ile görüşme fırsatı buldu ve onun hocalık yaptığı  Okhla’daki Yamuna nehrinin kıyısında olan Camiat-ül Milliye öğretim kurumuna dahil oldu ve Hindistan’ın bu sevilen şahsiyetinden Farsça, Hintçe ve hattatlık dersleri aldı. Şüphesiz o diyarın ihtişamlı atmosferinin özel yaşamı; sosyal ve sanatsal kişiliği üzerindeki etkisi oldukça fazlaydı. Bir yandan Delhi’nin sıcak havası, bir yandan da babanın aşırı denetimci karakteri anne hasretini daha da hissettirmeye başlamıştı.

Kader, Sadık’ın Delhi’den Pune’ye gitmesinden yanaydı. Babasının bir dostu olan Ibrahim Batta’nın(İbrahim) yardımıyla Pune’ye gittiler ve oradaki Christian Convert School’a yazıldı. Orada Hintçe/Urduca’yı daha çok öğrenmiş oldu ve o şehrin güzelliği ve yumuşak havası da doğasına uyumlu geldi. Sadık babasıyla birlikte 13 ayın sonunda Karachi’nin yolunu tuttu. Sonra da oradan sırayla Baluchistan, Kuwete, Peshaver ve Kashmir’e gittiler. Bu arada babasının ticareti daha da refah bulmuştu.

Baluchistan/Chaman’de bir yıl ikamet etti ve bu arada okuldaki öğrenciler bir ara okulun açılış yıl dönümünü kutlarken öğrenciler masalara vurup Sadık şarkı söylüyordu. Okul idaresinin bundan haberi oldu ve Naşinas idareye çağrıldı. Sadık kendince bu davranışından dolayı azarlanacağını düşündü, bu yüzden inkar etme kararı aldı. Ama anladı ki onu övmek için çağırmışlardı. Meğerse kınanmak için değil teşvik edilmek için idareye gitmişti. Sonra kısa bir şiir parçası için beste yazdı ve onu bütün okulun önünde okudu. İlk hediyesi de büyük bir madalya ve 5 cilt dini risaleydi. 1948’de babasıyla birlikte yurda dönüyorlar ve 1949’da Habibia (Habibiye) okulunun 8.sınıfına yazıldı. Gün geçtikçe Kâbil’de ailesinin ekonomik zorlukları   artıyordu ama Sadık daha çok ailesinin manevi boyutu hakkında düşünüyordu.

Zamanla edebiyatın temellerini öğrendi ve sanatsever babasının da ilgisi olan Farsça ve Peştucanın klasik edebiyatının büyüklerinin eserleriyle tanıştı. Şiir, müzik ve sahne gösterisinde oynamaya da merak sarmış ve zaman zaman okulda düzenlenen programlara da katılıyordu. Çokça beğeni topluyordu.

 Sanata ilgisinin yanında sorgulayıcı ve kendine güvenen bir ruhu vardı.  Fıtratında olan bu gurur ve sorgulayıcılık onu, kendisinin istemediği halde ona yüklenen bazı geleneksel tabuları kırmasına yardımcı oldu. “Habibi” soyadıyla özdeşleşen siyasi kargaşalar yüzünden zaman zaman o da müteessir oluyordu. Bunun yanında kişiliğini de tanıtan bir ada sahip olmak istiyordu ve sadece 16 yaşındaydı ki kimliğini tanıttığını düşündüğü şu iki kelimeyi birlikte ad ve soyad olarak seçti: Sadık ve Fıtrat. Bu ismi ilk defa başbakan Maiwandwal’ın (Meyvendval) okulu ziyaret ettiği sırada karşısında makalesini okuyup bitirdikten sonra kendisini tanımlamak için kullanmıştır. Belki de bu seçim Mahmud Habibi’nin (amcasının oğlu) Fransa’dan bir mektup göndererek Sadık Habibi’nin şarkı söylemesine çirkin bir tepki göstererek “Habibi ailesinin tarihi üzerindeki kara leke” demesine bir cevap olmuştu. Babasıysa bu seçimini “ani karar” diye nitelendirmişse de soğukkanlılıkla

karşılamıştır. Babası ciddi ve kaideli bir adamdı ve baba-oğul ilişkileri her zaman mantıka ve babanın istediğine göre ilerlemeliydi ki bu Sadık’ı oldukça sıkıyordu ama annesi şefkat, merhamet ve oğlunun doğasını esas alarak davranıyordu. O, oğlunun gurur verici ve yetenekli olduğunu biliyordu.

Naşinas daha genişe açılmanın ilk çabası olarak Hintçe bir makaleyi yazdı ve kendisi onu radyoda seslendirdi.

Sonrasında da Hintçe programın sunucusu olarak seçildi ve bazen çeviri işini de yapıyordu.

 Radyoda Utad Qasem (Üstat Kâsım), Ustad Sarahang (Üstat Serâheng), Ustad Rahim Bakhsh (Üstat Rahim Behş), Ustad Brishna (Üstat Birişna), Ustad Khyal (Üstat Hayal) gibi büyük ve ünlü  sanatçılarla yakından görüşme fırsatı buldu. Bazen oyunculuk maksatlı sahneye de çıkardı ama müzisyenlik onun ruhunda vardı. Bu sebeple diğer ilgi alanlarından daha fazla kendine cezbetmişti onu ve ara sıra Saigal’in (Seygel) şarkılarını, o dokunaklı sesiyle mırıldanırdı.

 Ustad Brishna’nın hediye ettiği harmoniumu (şark müziğine özgü bir tür tuşlu enstrüman) yanından hiç ayırmaz ve gündüzleri babasından gizlice şarkı söylerdi. 1953’te Ustad Yaqub Qasemi’ye (Üstat Yakup Kâsımî) verdiği sınavın neticesinde radyoda şarkı söyleme izini buldu ve o yılın sonuna kadar 4 tane şarkıyı “bı̂bak”, “pervâz” ve “rast nihat” lakaplarıyla Kâbil Radyosu’nda kaydetti. İlk Peştuca şarkılarının isimleri “Tore Sterge Khomari Derta Krem Nala Zari” ve “Sterge Narges Khole De Ghuncha Sra De Laban Laila” idiler. Daha sonra ise “Naşinas” lakabıyla ilk Farsça şarkıları olan “Haselam Zin Mazrea Be Bar Namedanam Chi Shod” ve “Az Ghamat Miram Ai Dilruba Ta Ba Kai” idiler. 3. veya 4. programdan sonra radyonun genel müdürlüğündeki bir görevlinin yüzüne söylediği şu söz onu derinden sarsmıştı: “Eğer gücenmezsen demek isterim ki artık radyoda şarkı söyleme” ve radyoyu arayarak sesinin kötülüğünden şikayet edip küfreden dinleyicileri ona anlatmıştı.

 Sadık Fıtrat üzgün ve umutsuz bir vaziyette eve dönüyor ama annesinin şu sözleri ona moral veriyor ve onu daha çok çabalamaya itiyor: “Kederlenme. Şairler, yazarlar ve müzisyenler birer şair, müzisyen ve sanatçı olarak doğmazlar. Çok çabalamışlar, hoşlarına gitmeyen pek çok şey işitmişler, hakaretler işitmişler ta ki yüksek makamlara ve raddelere ulaşabilmişler...”

 Sadık Fıtrat müzikle uğraşmanın yanı sıra bazen de şarkı sözü yazardı. İlk defa hem sözünü hem de bestesini kendi yaptığı şarkısıyla radyo kayıt bölümüne gittiği zaman yayınlamak üzere ismi sorulduğunda: “Naşinas” der.\ yıl 1954. Radyonun teknik müdürü Mahdi Habib (Mehdi Habib) Naşinas’ın şarkısının dinleyiciler tarafından çok güzel karşılandığı haberini söyleyince Ustad Zaland (Üstat) başka bir şarkıyı daha kaydetmesi gerektiğini söyler ve böylece Naşinas ilk gelişim adımını başarıyla atmış oldu.

Aradan 4 sene geçiyor ama Naşinas’ın sesinin bir aşığı olan babası hâlâ bu bülbülün, kendi gölgesinin altında büyüyüp en yüksek kulelere uçtuğunu bilmiyordu ve kaza sonucu onun kendi oğlu olduğunu öğreniyor. Naşinas o kadar ün salmıştı ki Afganistan’ın en ücra köşelerinde bile ismi biliniyor ve sesi zevkle dinleniyordu.

 9 Ağustos 1973’te Favziya Naseri (Fevziye Nâsırî) Hanımla evleniyor; Amjad (Emced) ve Arshad (Erşed) adlarında iki oğulları ve Lema (Lime) adında bir kızları var ve 1991 yılından beri Londra’da yaşıyorlar.

 Sadiq Fitrat Nashenas’ın Öğrenim Dönemleri, Görevler ve Seyahatleri:

 1955-1959 Hukuk ve Siyasi Bilimler Fakültesi (İktisat alt dalı) Kâbil Üniversitesi. (O dönemde ayrı olarak iktisat fakültesi bulunmuyordu)

 1959-1960 Ticaret Bakanlığında görev (3-4 aylığına)

 1960-  Üstat Bineva’nın (Radyo başkanı) ricası üzerine radyo dışındaki yayınlar müdürü olarak işe başladı.

 1962-1966 Rus Dili ve Edebiyatı öğrenimi için, Moskova’ya gitti.

 1966- İhtiyat okulunda kutsal askerlik görevine başladı. (6 ay öğrenim ve 6 ay subay olarak görevini yerine getirdi) , Kâbil.

 1967-1970 Peştuca doktorasını almak için, Sovyetler birliği’ne gitti, tez konusu: Rahman Baba’nın Şiirindeki İrfan ve Tasavvuf.

  • Dairetülmaarif Tarih Kurumunda göreve başladı.

 1971-1973 Zahir Şah’ın isteği üzerine müzik öğrenimi

için Hindistan’a gitti. Bharatiya Kala’da klasik Hint müziğinin öğrenimini görüyor.

 1973- Beyhakı̂ yayınevinin basım müdürü oluyor, Naşinas’ın yaşamındaki bunalımlar başlıyor.

  • Radyonun genel başkanlık görevini üstleniyor.
  • Radyonun edebiyat ve müzik bölümü başkanı.
  • Afganistan Radyosu’nun sanat ve edebiyat bölümü üyesi oluyor.

 1980-1989 Moskova büyükelçiliğinde göreve başlıyor. (daha çok büyükelçinin diğer büyükelçilerle görüşmelerinde tercümanlık görevini üstlendi ve büyükelçilik haber bültenini (İngilizce), İnayet Medeni gittikten sonra hazırlamaya başladı.

 1989- Dış işleri bakanlığına emeklilik başvurusu yaptı.

 1989-Kültür bakanlığı üst kuruluna resmi üye olarak tayin edilmesi istendi ama Naşinas kabul etmedi.

Nashenas’ın Sanatsal Başarıları:

Naşinas’ın 270 Farsça, 100’den fazla Peştuca ve 30 Hintçe şarkısından 150 tanesi Farsça, 80 tanesi Peştuca ve 15 tanesi Hintçe olmak üzere toplam 245 tane şarkısının bestesi kendisine aittir.

Nashenas’ın Özel Eserleri:

 -Naşinas’ın Ezgileriyle Yarım Asır (Half A Century With -Melodies of Nashenas) Yazan: Dr. Naşinas, 2017

 -Naşinas Naşinas Değil(Fame in Anonymity), Dr. Saboorullah Siasang, 2019, (Kanada)

 -Ben Suçsuzum, Sen Şüphecisin (Innocent Suspect), Dr. Saboorullah Siasang (Kanada), 2020

 -Naşinas Nağmeleri(Melodies of Nashenas), Manizha Naderi (Hollanda), 2020

 -Naşinas Naşinas Değil’e Dair, Dr. Inayatullah Shahrani (Kâbil), 2020

Afganistan’ın Yöneticileri ve Siyasetçileriyle Gerçekleştirdiği Görüşmeler:

 Dr. Sadiq Fitrat Naşinas’ın siyaset ve siyasetçi kavramlarından kaçınmasına rağmen kazandığı şöhret ve sanatsal başarıları yüzünden her zaman siyasetçilerin göz odağı olmuştur ve şüphesiz onlardan bazılarının yersiz istekleri üzerine aralarında acı anıların yaşanmasına vesile olmuştur ki bunları verdiği demeçlerde ve yayınlanan kitaplarında da açıklamıştır.

 Zahir Shah (Zahir Şah), 1970;

 Maiwandwal (Meyvendval) ile bir kaç kere görüşmüştür. İlk defa okul öğrencisiyken ve son defa da onun başbakanlık görevinden istifa ettiği zaman;

 Dr. Nawin (Dr.Nevin) (zamanın kültür bakanı) 1973 Naşinas’ın hayatındaki en bunalımlı zamandır. Beyhakı̂ yayınevinin basım müdürüyken Nevin bir kitabın basılması gerektiğini söyler. Naşinas ise söz konusu kitabın yayım için uygun olmadığını düşünür ve kabul etmez. İşte bu zamandır ki Naşinas ve Nevin arasında gerilim başlıyor.

 Davud Khan (Davut Han), Naşinas, Ahmad Zahir (Ahmet Zahir) ve Ahmad Wali’yi (Ahmet Veli) hiçbir metin veya şiir parçasını onlara sunmadan milli bir şarkı düzenlemeleri ve halka icra etmeleri için huzuruna çağırır.

Diğer bir mesele ise Davut Han tarafından Naşinas’ın Peshawer’e (Peşaver)Afganistan’ın milli gününü kutlamak amacıyla gidip konser vermesini istemesiydi. Naşinas bunu reddeder çünkü bu tarz sahne gösterilerinde ve eğlence programlarına çıkıp bir takım sinsi amaçların avı olmak istemezdi. Bu yüzden red eder ve bunun sonucunda da eski işinden azledilip Nengarhar haber müdürü olarak tayin edilir. Nengrahar’daki işi kabul etmez o yüzden işsiz kalır;

 Taraki, 1978 temmuzu;

 Hafizullah Amin’i (Hafizullah Emin) Hitlere benzetmiştir;

 Babrak Karmal: 3 defa karşılaştılar ki bunun ilk iki defasında Nashenas’ı hoş karşılamadığı için selamlaşmazlar;

 Dr. Najib (Necip) ile defalarca görüşmüştür. Bir keresinde KHAD (Afganistan’daki kom komünist rejimin istihbarat kuruluşu) üyeliğinin ona bahşettiği yüzsüzlükle evini satmaya engel olur. Sonra da onu Moskova’da çalışmaya zorlar. Bir de Necip’in Moskova’dan Kâbil’e dönüşünde havaalanındaki çirkin hatırası vardır; Dr. Naşinas’ı KGB (Sovyet istihbarat kuruluşu)  generali vasıtasıyla Pakistan’a veya Londra’ya Pir Gelani (Geylâni) ile görüşmeye zorlar ve Dr. Necip’in bütün karşılama heyeti önündeki bu davranışı Dr. Fıtrat için affedilmeyecek ve unutulmayacak bir davranıştı. Sonunda Dr. Naşinas KGB’yi temsilen gerçekleşecek olan bu rezaleti mecburen kabul eder, buna kafa tutmayı bırakır ve Ulusal Uzlaşma meselesini çözüme kavuşturmak için Mücahitlerle iletişime geçer.

Hayatındaki Başlıca Diğer Önemli Olaylar:

 8 Ekim 1990’da aileJalalabad (Celâlabat)yolundan Pakistan sınırına geçerek vatanı terk etmek zorunda kaldılar

ve İslamabad’a yerleştiler. Naşinas bütün Pakistan’da ve özellikle de Peşaver ve Kuweta’da (Kuvete) büyük bir üne sahipti. Bu yüzden Pakistan halkı ve hükümeti tarafından büyük ilgiyle karşılandı.

Nitekim ISI (Pakistan’ın İstihbarat Teşkilatı) onun ismini kendi yararına kullanmak için de çabalamıştır. Dr. Sadık Fıtrat diğer milyonlarca Afgan mülteci gibi vatanı terk etmeye mecbur kalmıştı. Pakistan hükümetinin aracısı pek çok kez yanına gidip hükümetin isteklerini ilettiyse de o asla onların siyasi birliktelik isteklerini kabul etmedi ve sadece kültürel ilişkisiyle yetindi. Birkaç

kaydedilmeyen şarkısını ve bir kaç televizyon söyleşisi kaydetti.

 26 Eylül 1991’de İngiltere hükümeti Naşinas’ın iltica başvurusunu kabul etti ve ailecek İngiltere’ye taşındılar. Ondan sonra daha çok sanatsal işlerine odaklandı ve pek çok yeni şarkı besteledi, Amerika, Avrupa ve Avusturalya’da birçok konserler verdi. Halkının büyük ilgisiyle karşılanıyordu ve sanatıyla yeni neslin gençlerine asil Afgan müziğini sevdiriyordu. Dr. Naşinassihirli sesinin ve gönülleri fetheden eşsiz müziğinin yanı sıra bügüne bügün Afganistan’ın kültürel inkılabının kurucusu olarak biliniyor. Sebebi ise onun cesurca, korkmadan Afganistan tarihinin sahte bir bölümünü ifşa etmesidir.

Naşinas son iki kitabında Dr. Saboorullah Siasang’ın telifiyle Abdulhai Habibi’nin (babasının amcaoğlu) “Patta

Khazana” (Saklı Hazine) kitabı hakkında ona verdiği sırrı ifşa etti. Kral Zahir Şah’ın döneminde Sardar Hashim

Khan (Serdâr Hâşim Han, başbakan), Sardar Naim Khan (Serdâr Naim Han, eğitim bakanı), Shah Mahmud Khan

(Şah Mahmut Han, harbiye bakanı) ve Mohammad Gul Khan Momand (Muhammed Gülhan Mumend) tarafından

Abdulhai Habibi’ye(Abdülhey Habibi) zorla yazdırıldı. Dr. Fıtrat Naşinas kendi doktora diplomasınıaldıktan sonra

Patta Khazana’nın gerçek bir kitap olup olmadığını araştırmaya ve sorgulamaya başlamıştı ve bunu öğrenmek için Abdulhai Habibi’ye sorar. Habibi’ye Peştuca’nın ilk şiiri olduğu sanılan “za yem zmaray pa de naray”ın o zamana ait bir şiir olamayacağını söyler. Sonunda o da hakikati Naşinas’a ifşa eder ve bunun eski monarşi hükümetinin Peştuca edebiyatının tarihini,olduğundan daha eski göstermek için kendisine zorla yaptırdığı bir iş olduğunu söyler. Naşinas’a da o öldükten sonra bu hakikati ifşa etmesi için görev yükler ta ki bu denli büyük bir yalanın yükünden vicdanını kurtarabilmiş olsun. Habibi o zamanın bunu açıklamak için uygun bir zaman olmadığını gayet iyi biliyordu. Dahası var:

Patta Khazana 1940 yılında adı geçen şahıslarca zorla Habibi’ye Amin Khugyanai(Emin Hugyanay), Abdurrauf Benawa (Abdüreuf Bîneva) ve Abdulshukoor Reshad’ın(Abdülşükür Rişat)yardımıyla kaleme alındı. Kitaptaki çoğu şiir şair Bineva’ya aittir. Ama o zamanın Afgan hükümeti bu eserin kaybolup sonradan Habibi tarafından bulunan muteber bir tarihı̂ belge olarak tanıttı, 6’sı kadın olmak üzere içinde 51 şair (bilinmeyen ve divansız) zikredilir ki ilk şair olarak “Amir Koror”u tanıtır. Güya 1200 yıl önce yaşamış olan bu şaire eğitim müfredatında da yer vermişlerdi. Patta Khazana’dan binlerce cilt basılır ve içeriği Peştuca edebiyatının büyük bir belgesi olarak halka sunulur.

Patta Khazana’nın yükseldiği o ilk yıllarda ünlü bir edebiyatçı ve araştırmacı olan Qalandar Momand (Kalender Mumend) bu kitabın sahte olduğunu söylese ve kitap eleştirisi olarak “Patta Khazana Fil Mizan” diye bir kitap yazsa da Patta Khazana’yı destekleyenler tarafından cevap olarak hiçbir bilimsel ve akla yatkın argüman sunulamadı. Nitekim hükümet tarafından yazarın Afganistan topraklarına girişi de, kitabının Afganistan’da basılması da yasaklandı; Ama bugün bile (2019-2020) Dr. Naşinas’ın bunu söylemesi ona çok haşin tepkilerin yağmasına sebep oldu ve ona türlü türlü ithamlarda bulunuldu.

Patta Khazana’nın sahte olduğunu söylemek hâlâ tepki topladı ve hatta (İsmail Yoon gibi) bazılarınca bu kitap Kuran-ı Kerim ile eş tutuldu. Buradan şu sonuca varıyoruz: bunu yapanlar ne Kuran’ı okumuş ne de Patta Khazana’nın iki sayfasını okumuştur.  Naşinas ise cehaletin ve sahtekarlığın yandaşlarına şu mesajı vermiştir: “Dünün hakikatini bugünün doğru anlaşılması ve yarınlardaki yolumuzu bilmemiz için öğrenmek zorundayız!”

Naşinas’ın müziğe, edebiyata ve üç dilde okuduğu aksansız teranelere ilgi göstermesinin yanında şarkıları vasıtasıyla halka faydalı mesajlar iletmiş ve Afganistan’da 65 yıl geçmişiyle hâlâ şarkılarının yüzde 90’ına yakını halkın zihninde olan tek sanatçıdır.

Dr. Sadiq Fitrat Nashenas emeklilik günlerini Londra’da ailesinin yanıbaşında geçiriyor ve yeni şarkılar ve bestelerini yaratıyor. Genç nesle ümidi ile şimdi yeni başlayanların destekçisi ve yol göstereni mesabesindedir.

1